čet - 08.01.2009
CRKVA SVETOG MARKA
Crkva Sv. Marka na Tašmajdanu građena je 1931-1940. godine na mestu stare crkve iz 1835. godine, prema planovima arh. Petra i Branka Krstića. Oblikovana je u duhu arhitekture srpsko-vizantijskog stila. Po opštem graditeljskom rešenju, arhitektonskim formama i polihromiji fasada, ovaj hram je najsrodniji manastiru Gračanici. Opremanje i ukrašavanje hrama još nije završeno. U južnom delu naosa nalazi se sarkofag sa kostima cara Dušana, koje su prenesene iz njegove zadužbine manastira Sv. Arhanđela kod Prizrena. Na severnoj strani je grobnica od belog mermera u kojoj su sahranjeni zemni ostaci patrijarha Germana Đorića. U crkvi se čuva jedna od najbogatijih zbirki srpskih ikona 18. i 19. veka.
MANASTIR SVETOG ARHANGELA MIHAILA - RAKOVICA
Manastir je podignut u 14. veku, a u istorijskim izvorima se pominje od 16. veka. Više puta je rušen i obnavljan. Crkva je oblikovana u stilu moravske škole: osnova je u obliku trikonosa sa pripratom i dva spoljna šestostrana kubeta. Stari zidni ikonostas zamenjen je 1862. godine novim duboreznim, čiju izgradnju je platio knez Mihailo Obrenović. Ikonostas je početkom 20. veka popravljen i tada su na mesta starih ikona stavljene nove koje je izradio slikar kaluđer Rafailo Momčilović.
Manastir poseduje bogatu riznicu u kojoj se čuvaju mnogi dragoceni predmeti, kao značajna zbirka knjiga 17-19. veka. U priprati se nalazi porodična grobnica Jevrema Obrenovića i generala Milivoja Blaznavca. Spolja, uz severni zid priprate stoji nadgrobni spomenik ustaničkom vojvodi Vasi Čarapiću. U porti su grobovi Nauma Ička, patrijarha Dimitrija, Sebastijana Roša i drugih istaknutih ličnosti.
Manastir Decani
Manastir Dečani se nalazi 17 kilometara južno od Peći, na obroncima Prokletija. Manastir je kao svoju zadužbinu i mauzolej podigao između 1327. i 1335. godine kralj Stefan Uroš III Dečanski, nakon čije smrti je radove nastavio njegov sin Dušan. Dečani predstavljaju najveću crkvenu građevinu srednjovekovne Srbije.
Građeni su po uzoru na Bogorodičinu crkvu u Studenici, sa raznovrsnom i bogatom plastičnom dekoracijom na portalima, prozorima i konzolama. Osnova crkve Hrista Pantokratora sastoji se od tri celine, trodelnog oltarskog prostora, petobrodnog naosa i trobrodnog narteksa. Nad središnjim brodom naosa uzdiže se kupola, spolja osmostrana, a iznutra kružna. Kube je visoko 28 m. Graditelj fra Vita iz Kotora je strukturu pravoslavnog hrama zaodenuo romaničkom obradom fasada, koje su izvedene u horizontalnim redovima svetložutog i ljubičasto-crvenog mermera.
Slikarstvo Dečana je skoro u potpunosti sačuvano i broji preko 1000 pojedinačnih figura i scena iz istorije hrišćanstva, razvrstanih u preko 20 ciklusa. Posebno je zanimljiv niz portreta članova dinastije Nemanjić. Živopis je nastao između 1335. i 1350. godine i delo je većeg broja slikara iz raznih krajeva Dušanovog carstva, među kojima su dominirali umetnici iz primorskih krajeva koji su freskama ukrašavali i pravoslavne i katoličke hramove. Dečani su jedna od retkih srpskih srednjovekovnih crkava u kojima je potpuno sačuvan prvobitni kameni ikonostas i veći broj ikona iz 14. veka.
Dečanska riznica, uz onu na Hilandaru, je najbogatija manastirska riznica u celom srpstvu, sa oko 60 ikona iz 14-17. veka, starim rukopisima, velikim brojem knjiga i crkvenim predmetima od neprocenjive umetničke i kulturno-istorijske vrednosti, koji su prezentirani u zgradi manastirske trpezarije i predstavljaju najveću atrakciju ovog spomeničkog kompleksa.
Manastir Dečani upisan je u Listu Svetske kulturne i prirodne baštine UNESO-a 02. jula 2004. godine.
Na 20. zasedanju UNESCO-ovog komiteta za Svetsku baštinu, koje je održano u Viljnusu, Litvanija, od 08. do 16. jula 2006. godine, na Listu Svetske kulturne i prirodne baštine upisani su manastiri Pećka patrijaršija, Gračanica i crkva Bogorodice Ljeviške u Prizrenu, kao ekstenzija manastira Dečana, a pod zajedničkim nazivom "Srednjovekovni spomenici na Kosovu (Srbija)".
Manastir Hilandar
Manastir Hilandar podigao je 1198. godine Stefan Nemanja sa sinovima, monahom Savom i Stefanom Prvovenčanim, po naročitoj dozvoli vizantijskog cara Aleksija III Anđela, na mestu pređašnjeg manastira Hilandara. Veliki manastirski kompleks omeđen visokim bedemima sa kulama, tokom vekova doživeo je mnoge prepravke i doziđivanja. Sadašnji ulaz, "porta" nastao je u XIV veku i nalazi se na severnoj strani utvrđenja. Glavnu crkvu - katolikon, posvećenu Vavedenju Bogorodice podigao je na mestu prvobitne crkve, kralj Milutin 1303. godine, za vreme igumana Danila II. Ovaj hram ispisan je freskama 1319. godine, a u doba kneza Lazara 1380. dozidan je egzonarteks ukrašen moravskom plastikom. Manastir se nalazi na Severnom delu Svete Gore.
U manastirskom kompleksu, pored glavne crkve, nalazi se i veći broj crkava - paraklisa podizanih i dograđivanih tokom vekova: crkva Sv. Nikole (XIV vek i 1664. godina), crkva Četrdeset sevastijskih mučenika (početak XVII veka), crkva Sv. Arhanđela (treća četvrtina XIV veka), crkva Sv. Jovana Preteče (1681/1682), crkva Sv. Jovana Rilskog (oko 1755. godine), crkva Pokrova Bogorodice (1740. godina), crkva Rođenja Bogorodice (1784/1788), crkva Sv. Apostola (1784/1788), crkva Sv. Save (1779), crkva Sv. Dimitrija (1779), paraklis Sv. Georgija (oko 1200. i 1670/1671) kao i crkva Sv. Trifuna (1719) podignuta u neposrednoj blizini manastirskih zidina sa spoljne strane.
Konaci, smešteni sa unutrašnje strane odbrambenih zidova, nastajali su od kraja XVI do kraja XIX veka: tzv. Novi konak (1814-1821), konak sa istočne strane (1598), konak sa malim mutvakom (graditeljske faze od 1639. do 1777), Igumenarija (sa graditeljskim fazama od 1651. do 1891), južni konak (sa graditeljskim fazama od XVII do XVIII veka, a potpuno obnovljen 1998) i Bolnica (1645/1646. sa kasnijim nadogradnjama). Unutar kompleksa nalazi se i Trpezarija (graditeljske faze iz XIV i XVII veka) koju je u XVII veku živopisao zograf Georgije Mitrofanović prikazujući u obimnom ikonografskom programu i scene iz života monaha Save, zatim veliki mutvak (XVIII vek), Nova biblioteka (1970), pirg Sv. Save (oko 1200), pirg Sv. Đorđa (XIII vek sa graditeljskim obnovama u XVII veku), pirg Sv. Nikole (XIV vek sa graditeljskom fazom iz XVII veka) i ulazni trem (1637).
Posle požara u martu 2004. godine u Hilandaru su boravile ekipe arheologa i slikara konzervatora Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture u cilju utvrđivanja oštećenja i sprovođenja radova na zaštiti. Arheološka ekipa je izdvojila pokretni materijal sa zgarišta Belog konaka, Igumenarije, Centralnog manastirskog ulaza i paraklisa Sv. Save i Sv. Dimitrija, formirala obimnu dokumentaciju i odabrala predmete za konzervaciju koji su smešteni u manastirsku riznicu.
Ekipa slikara konzervatora izvršila je uvid u stepen oštećenosti zidnih slika u crkvi Četrdeset sevastijskih mučenika, crkvi Sv. Save, crkvi Sv. Dimitrija, crkvi Sv. Nikole, Trpezariji, crkvi Sv. Arhanđela i na kompoziciji Bogorodica sa Hristom (na trećoj kapiji “porte”) i sprovela, svuda gde je bilo dostupno, osnovne radove na zaštiti i sprečavanju daljih oštećenja
Manastir Studenica
Manastir Studenica je jedan od najvećih i najbogatijih manastira Srpske pravoslavnr crkve. Nalazi se 39 km od Kraljeva, a osnovao ga je Stefan Nemanja 1190. godine.
Utvrđeni zidovi manstira okružuju dve crkve: Bogorodicinu crkvu i Kraljevu crkvu (crkvu svetih Joakima i Ane), obe izgrađene od mermera. Manastir je poznat po svojoj kolekciji fresaka iz 13. i 14. veka.
UNESKO je 1986. uvrstio Studenicu u listu Svetske bastine.
Manastir Studenica je posvećen Uspenju presvete Bogorodice. Prva faza radova je završena u proleće 1196, kada je Stefan Nemanja prepustio prestvo svom sinu Stefanu Prvovencanom i povukao se u svoju zadužbinu. Kad je kasnije otišao u manastir Hilandar, Stefan Prvovenčani se brinuo o Studenici. Tamo je Nemanja primio monaški postrig i ime Simeon. Sveti Simeon se upokojio u Hilandaru 1199. Nemanjin treći sin Sava Nemanjic je, nakon što je pomirio svoju braću Stefana i Vukana, preneo mosti Svetog Simeona u Studenicu gde su i dan danas. Pod Savinim starateljstvom, Studenica je postala politički, kulturni i duhovni centar srednjovekovne Srbije. Uz ostala svoja dela, Sava je napisao Studenicki tipik, u kom je zadao ustrojenje monaškog života u manastiru Studenica. U Zitiju SV. Simeona, opisao je život svog oca Nemanje (Sv. Simeona) ostaviviši izvore o duhovnom i monaškom životu u njegovom vremenu.
Studenica je uživala pažnju i drugih članova dinastije Nemanjića. Kralj Radoslavje 1245. dodao crkvi pripratu, a kralj Milutin je sagradio malu crkvu posvećenu svetim Joakimu i Ani.
Od pada poslednje srpske srednjovekovne drzave 1459, Turci su često napadali manastir. Prva značajna restauracija je izvršena 1569, kada su freske Bogorodičine crkve ponovo naslikane. Početkom 17. veka, požar i zemljotres su oštetili manasti, a istorijski dokumenti i značajni delovi umetničke baštine su uništeni i izgubljeni zauvek.
Bogorodičina crkva je jednobrodska crkva sa kulom. Na njenom istočnom kraju je trostrani svod, dok se produžena priprata gleda prema zapadu. Na severnoj i južnoj strani su predvorja. Tokom 1230ih je dograđena spoljašnja priprata. Fasade su izgrađene od blokova belog mermera. Iznutra je crkva obložena tufom. Spolja gledano, u crkvi se skladno mešaju romanski i vizantijski stil. Mešavina ta dva stila će na kraju proizvesti poseban stil arhitekture poznat kao raska skola.
Severozapadno od Bogorodičine crkve je Crkva svetog Joakima i Ane, poznata i kao Kraljeva crkva po svom ktitoru kralju Milutinu. Crkva je sagrađena 1314, u obliku sabijenog krsta, uz osmouglu kulu. Izgrađena je od kamena i tufa, uz fasade obložene gipsom.
Kompleks manstira uključuje i Crkvu Nikoljaču, malu jednobrodsku crkvu, koja je inutra oslikana freskama iz 12. ili početka 13. veka. Između Crkve Nikoljače i Kraljeve crkve se nalaze temlji crkve posvećene Svetom Jovanu Krstitelju. Zapadno od Bogoridičine crkve je trpezarija, sagrađena od kamena za vreme Arhiepiskopa Save. Na zapadnij strani kompleksa je zvonik podignut u 13. veku. Nekada je u njemu bila kapela, a sada se samo mogu videti delovi fresaka. Ostaci fresaka se takođe mogu naći na spoljašnjem delu priprate, i one prikazuju genealogiju dinastije Nemanjića.
Severno od trpezarije se konaci za monahe iz 18. veka. Danas su oni muzej i prikazuju brojne eksponate iz riznice Studenice. Međutim, česti ratovi i pljačkaši su značajno umanjili riznicu manastira.
uto - 06.01.2009
Manastir Ljubostinja
Ovaj manastir se nalazi cetiri kilometra severno od Trstenika, pored reke Ljubostinje, izmedju zivopisnih sumovitih brda. Ime je dobio po reci Ljubostinji, pored koje je sagradjen. Crkva Uspenija presvete Bogorodice manastira Ljubostinje je zaduzbina kneginje Milice, zene kneza Lazara, a podignuta je posle 1387. godine.
Po zelji kneginje Milice, tada vec monahinje Evgenije, crkvu je zivopisao monah Makarije izmedju 1402. i 1405. godine, a prtpostavlja se da su slikarski radovi zapoceti i pre Kosovske bitke. Od prvobitnih fresaka sacuvani su lepi portreti kneza Lazara i kneginje Milice i njihovih sinova Stefana i Vuka. Manastir je od svog osnivanja imao veliku kulturnu ulogu. Tu su boravili istaknuti letopisci, prepisivaci, minijaturisti, slikari, a do danasnjih dana se neguje veziljska umetnost.
Manastir Sopocani
Ovaj manastir se nalazi na izvoru reke Raske, u blizini Novog Pazara (15 km), na ograncima planine Golije, i posvecen je Svetoj trojici. Manastir je dobio ime po reci Sopote, kako se prvobitno i zvao manastir, koja u starom srpskom jeziku oznacava mesto izvorista, a njih je bilo, a sada ih u kraju ima, na desetine.
Osnovao ga je kralj Uros I kao mauzolej za sebe i svoju porodicu, nedaleko od svoje prestonice Rasa. Crkva je izgradjena 1260. godine. Kupola sa zvonikom je dogradjena sredinom 14. veka. Neki clanovi kraljevske porodice su sahranjeni u manastiru.
Fresko - slikarstvo crkve je kompletirano 1270. godine. Ono sto su fresko - slikari u Sopocanima uspeli u linearnosti i koloritu da oslikaju srece se jos samo u italijanskoj renesansi. Slikarstvo Sopocana imalo je izuzetno snazan uticaj na kasnije srpsko slikarstvo. Zbog izuzetne vrednosti, manastirski kompleks ( zajedno sa kompleksom Starog Rasa ) Unesko je uvrstio na listu svetske kulturne bastine 1979. godine.
Manastir Manasija
Manastir Resava - Manasija, udaljen je oko 30 km od autoputa Beograd - Nis, u neposrednoj blizini Despotovca. Smesten je u zivopisnoj klisuri koju cine visoki obronci planine Beljanice. Crkva Svete trojice manastira Manasuje je zaduzbina despota Stefana Lazarevica. Izgradnja je zapoceta 1406. godine. Manastir je dobio ime po reci Resavi na kojoj je sagradjen. Manasija ( Resava ) je jedan od najznacajnijih spomenika srpske srednjovekovne kulture i pripada takozvanoj moravskoj skoli. Odmah posle osnivanja, Manasija je postala kulturni centar despotovine. Njena resavska skola bila je po svojim prevodima i prepisima cuvena, i posle pada despotovine, kroz ceo 15. i 16. vek. Manastirski kompleks sastoji se od crkve velike trepezarije ili takozvane "skole"(koja se, tesko ostecena, nalazi juzno od crkve) i tvrdjave sa 11 kula od kojih je najveca Despotova kula( severno od crkve). Manastir je vise puta pustosen i razaran. Sa crkve je bio skinut olovni krov, pa je vise od jednog veka crkvena gradjevina prokisnjavala i dve trecine fresaka je nepovratno propalo. Zavod za zastitu spomenika kulture otpoceo je 1956. godine obimne konzervatorsko - restauratorske radove. Ciscenje i konzervacija fresaka radjeni su od 1959. do 1962. godine.
Svake godine od 19. do 28. avgusta, u manastiru Manasija odrzava se manifestacija " Dani srpskog duhovnog preobrazenja " sa bogatim kulturnim i duhovnim programom.
Manastir Mileseva
Manastir Mileseva nalazi se u neposrednoj blizini Prijepolja, izmedju planina Zlatar i Jadovnik, na reci Milesevki. Ime Mileseva dobio je upravo po toj reci. Crkva manastira posvecena je Svetom spasu - vaznesenju gospodnjem. Podigao ju je kralj Stefan Vladislav, a u njoj je i sahranjen. Vreme zidanja hrama nije tacno utvrdjeno, u literaturi se navodi 1234. godina, kada je Vladislav postao kralj, ali je verovatnije da je izgradnja i zivopisanje zavrseno jos za zivota Stefana Prvovencanog, a po zelji svetog Save. Kralj Vladislav je dogradio pripratu 1235. godine, i u nju je polozio mosti svog strica svetog Save. Njih su Turci 1594. godine preneli na Vracar i spalili, u pokusaju da slome srpski duh. U manastirskoj crkvi je 1377. godine za "kralja Srbljem i primorjem" krunisan Tvrtko I Kotoromanic, sestric cara Dusana. Stefan Vukcic Kosaca se u noj 1446. godine proglasio "hercegom od svetog Save", po cemu je Hercegovina dobila ime. Manastir je danas sediste episkopije Srpske pravoslavne crkve.
Manastir Ravanica
Crkvu manastira Ravanice, posvecenu Svetom spasu - Vaznesenju gospodnjem, podigao je knez Lazar izmedju 1375. i 1377. godine. Nalazi se kod Cuprije, u podnozju Kucajskih planina, u selu Senje. Ime je dobio po recici Ravanici koja se kod Cuprije uliva u Veliku Moravu. Ravanica je zaduzbina kneza Lazara, koji je poginuo u bici na Kosovu, na Vidovdan, 28.juna 1389. godine. Po arhitektonskim karakteristikama, crkva pripada moravskoj stilskoj grupi ciji je opsteprihvacen trolisni plan osnove u obliku upisanog krsta sa jednom ili pet kupola, preuzet iz arhitekture Svete gore. Ozidana je naizmenicnim postavljanjem kamena i opeke, sto joj daje savrsenu polihromiju. Manastir je bio opasan snaznim zidom ojacanim kulama, od kojih danas postoje rusevine. Kada je rec o zivopisanju ravanicke crkve, ono je zavrseno oko 1387. godine i predstavlja prvi samostalni stil srpskog slikarstva srednjeg veka, nazvan "dekorativni stil". Ovaj stil brzo se rasirio i na ostale crkve Pomoravlja, a freskopisac Ravanice bio je jedan od najvecih slikara koji su u Srbiji u to vreme radili.
